Arratoi-garbiketaren helburua da arratoiak eta saguak toki zehatz batetik ezabatzea eta/edo kontrolatzea, hala nola, fabriketatik, ikastetxeetatik, sukaldeetatik, hoteletatik, estolderiatik, herrietatik, komunitateetatik eta abarretatik.
Emaitzarik hoberenak lortzeko, arazoaren jatorria aztertu, ekintza-plan bat diseinatu eta egoera bakoitzaren arabera ahalik eta ondoen jokatu beharko dugu.
Zenbait ingurunetan karraskariak kentzea funtsezkoa da, gizakiarentzat mehatxua baitira, kalte materialak eragin baititzakete (kable-mozketak, zuloak…), elikagaiak kutsatu eta gaixotasunak transmititu.
Arratoi-garbiketan bi alderdi bereizten ditugu:
Arratoi-garbiketa pasiboa
Arratoiak hiltzeko mekanismoak, arratoiak eta saguak espazio jakin batean sartzea, bizitzea eta ugaltzea eragozteko prozedurak biltzen dituztenak. Funtsean, ura eta elikagaiak eskuratzea zailtzean eta lokal, etxebizitza eta gainerako instalazioetara sartzeko eta sartzeko bideak blokeatzean datza.
Elikagaiak: leku berean eta ontzi hermetikoetan eta tiraderetan biltegiratuta, sukalde eta jangeletan elikagai-hondarrak kentzea, zabor-ontziak tapaderarekin…
Ura: inguruko putzuak eta ur-fokuak kentzea, zisternak hermetikoki ixtea…
Eraikinak eta lokalak: zoru mundruneztatuak dituzten sotoak, sare egokiko oihal metalikoak, 25 bat cm-ko behealdean metalezko partea duten egurrezko ateak, sareta torlojutua duten hustubideak, sifoia duten komunak, estalki astuna duten patioetako hustubideak, hustubideak babestea…
Arratoi-garbiketa aktiboa
Irudi honetan arratoientzako tranpa baten barrualdea ikus daiteke. Tranpa horiekin arratoi bat harrapatzen ahal da aldiro.
Tranpa horiei begirale deitzen zaie, eta oso eraginkorrak dira pozoia erabili nahi ez den lekuetan. Ikus daitekeenez sagu bat baino gehiago harrapa daitezke aldi bakoitzean.
Zenbait teknikaren bidez karraskariak kentzeko metodoak dira.
Metodo mekanikoak: malguki- edo itsaspen-tranpak edo sagu-zuloak. Ez dute infestazio handietarako balio. Populazioa ebaluatzeko eta bertze metodo batzuen bidez biziraun duten karraskariak kontrolatzeko erabiltzen dira, edo metodo kimikorik erabili nahi ez denerako. Puntualak dira.
Metodo fisikoak: ultrasoinuak. Ez dituzte karraskariak ezabatzen, baizik eta ingurutik aldentzen dituzte. Ez dira hagitz eraginkorrak eta kostu handia dute.
Metodo biologikoak: txakurrak eta katuak, karraskarien ugaltze-zelulak suntsitzen dituzten produktuekin beita, karraskarien infestazio kontrolatua bakterio jakin batzuekin…
Metodo kimikoak: erabilienak dira. Arratoi-ekintza duten lau substantzia kimiko mota daude:
- Uxagarriak: karraskarientzat desatseginak diren substantziak dira, karraskariek material eta produktuei erasotzea ekiditen dutenak. Egonkorrak, eraginkorrak eta ez-toxikoak izan behar dute.
- Fumigatzaileak: egoera kritikoetan, hondamendi naturaletan edo arrisku-egoeretan karraskariak azkar hiltzeko erabiltzen dira. Hagitz toxikoak dira gizakiarentzat eta bertze animalia-espezie batzuentzat, eta langile espezializatuek erabili behar dituzte.
- Arratoi-pozoi akutuak edo dosi bakarrekoak: azkar eragiten dute, nahiz eta gizakiarentzat eta bertzeespezie batzuentzat toxiko gisa sailkatu ohi diren; beraz, dosi anitzeko edo kronikoak diren arratoi-pozoiekiko erresistenteak diren populazioek soilik erabil ditzakete.
- Arratoi-pozoi kronikoak edo dosi anitzekoak:Heriotza atzeratua eragiten dute (5-7 egun), irenste sinple edo anizkoitzaren ondorioz. Antikoagulatzaileak dira, hau da, ez dituzte odoleko zelulak erreproduzitzen. Metodorik eraginkorrena eta ohikoena da. Antikoagulatzaileak dira: difenacoum, bromadiolona, brodifacoum…
